نقش دین در هویت انسانی - چیستی هویت

فهرست مطلب

قبل از پرداختن به بحث نقش دین در هویت انسانی، پرداختن به‌معنای هویت ضروری می‌باشد.

هویت در دیدگاه متفکران مختلف در حوزه‌های روان‌شناسی و جامعه‌شناسی، تعاریف متفاوتی دارد و اندیشمندان با دیدگاه‌های متفاوت به این مفهوم پرداخته‌اند. این امر دشواری‌هایی در ارائه تعریفی جامع‌ومانع به وجود می‌آورد.

معنای هویت در فرهنگ لغت آکسفورد چنین آمده است: «خصوصیات، احساسات و باورهایی که باعث تمایز افراد از یکدیگر می‌شوند». استوارت هال اعتقاد دارد که «هویت‌ها، پیوست‌های موقتی واگذاری سوژه هستند که کنش‌های پراکنده‌ای را برای ما به ارمغان می‌آوردند». (صوفی، 1385)

تعریف هویت را برای اولین بار اریکسون ارائه کرد و واترمن و آچر آن را تحلیل کردند. اریکسون هویت را در اصطلاح، یک حس درونی کلی توصیف کرده است. از نظر او، هویت جریان تلفیق تغییرات فردی و نیازهای اجتماعی برای آینده است. وی تشکیل هویت را شامل به‌وجودآمدن یک احساس این همانی و وحدت شخصیت می‌داند که فرد احساس می‌کند و دیگران آن را تشخیص می‌دهند و از زمانی به زمان دیگر مشابه است. (ادیب، 1383: 184)

عاملی هویت را چنین تعریف می‌کند:

«هویت مفهومی مرتبط با حوزه معناست؛ اما معنا خصیصه ذاتی فرد و یا جامعه نیست، بلکه محصول توافق‌ها و عدم توافق‌هاست و از مفاهیم صد در صد نسبی است. هویت در ابعاد گوناگونی بررسی‌شده است، هویت ملی، هویت اجتماعی، هویت فردی، هویت دینی و مواردی از این قبیل.» (عاملی، 1384)

مفهوم دین در لغت به‌معنای جزا، حساب، طاعت، ورع، سلطه و قهر و غلبه و نیز به‌معنای شریعت و آیین است (ابن منظور 1408، ج، 44، ص 4).در این پژوهش مقصود از دین، دین توحیدی و الهی که همان دین اسلام، دین مسیح و دین یهود می‌باشد.

دین در تعابیر قرآنی مجموعه عقاید، اخلاق، قوانین و مقرراتی است که برای اداره جامعه انسانی و پرورش انسان‌ها باشد. گاهی همه این مجموعه حق، و گاهی باطل و گاهی مخلوطی از حق و باطل است. اگر مجموعه حق باشد دین حق و در غیر این‌صورت آن را دین باطل و یا مخلوطی از حق و باطل می‌نامند. (جوادی آملی، 1372، ص 93)

بنابراین دین حق عبارت است از آیینی که دارای عقاید درست و مطابق با واقع بوده و رفتارهای که مورد توصیه و تأیید قرار دهد که از ضمانت کافی برای صحت و اعتبار برخوردار باشد (مصباح یزدی، 1377، ص 11).

در تعریف دین می‌توان گفت: «دین، مجموعه عقاید، قوانین و مقرراتی است که هم به اصول منشی بشر نظر دارد و هم درباره اصول‌گرایشی وی سخن می‌گوید و هم اخلاق شئون زندگی او را زیر پوشش دارد. به دیگر سخن، دین مجموعه عقاید، اخلاق و قوانین و مقرراتی است که برای اداره فرد و جامعه انسانی و پرورش انسان از طریق وحی و عقل در اختیار آنان قرار دارد.» (جوادی آملی، ص 27)