مراتب علم حضوری انسان از دیدگاه ملاصدرا

فهرست مطلب

چکیده

علم حضوری نظریه خاصی در باب علم است که در فلسفه اسلامی و بخصوص در فلسفه صدرایی بخوبی پرورده شده است. این علم یکى از مسلّمات فلسفه اسلامى بوده و از همان ابتداى پیدایش مورد توجه فلاسفه قرار داشته است. علم حضوری بدون اصالت وجود قابل دفاع نیست. براساس فلسفه صدرایی علم عین وجود است نه چیزی عارض یا اضافه بر آن. از اینرو، مراتب مختلف وجود دارای مراتب خاصی از علم و آگاهی هستند. در این میان، انسان علاوه بر وجود خود بر قوای نفسانی و معلومات خود نیز علم حضوری دارد. اینگونه است که علم حضوری آغازگاه علم انسان می گردد و پس از آن است که مفهوم سازی و علم حصولی شروع می‌شود. از منظر صدرالمتألهین، اساسا هر علمى، حضورى است و اگر علم در نگاه اوّلیه به حصولى و حضورى تقسیم مى‏شود، در نگاه دقیق‏تر، غیر از علم حضورى علمى نیست و این علم يعني حضور چيزي نزد چيز ديگر. به عبارت ديگر، يعني درک حضوري معلوم نزد عالم.  اگر علم حضوري انسان به صور ذهني را در نظر نگيريم، هيچ علم حصولي حاصل نمي شود و انسان از شناخت جهان پيرامون خود ناتوان مي ماند. پس علم حضوري اساس تمام معارف بشري است. بنابراین ما در این پژوهش برآن بودیم که علاوه بر تبیین دقیق مفهوم علم حضوری مراتب این علم را از دیدگاه ملاصدرا با استفاده از روش کتابخانه ای بیان کنیم

کلید واژه: علم، علم حضوری، ملاصدرا، علم حصولی.

کبری عبداللهی[1]

سبده فاطمه اصفهانی[2]

 

[1]  دانشجوی دکتری فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه تهران مرکزی

[2]  دانشجوی دکترای فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه آزاد تهران مرکزی